Dlaczego nawet 50% wdrożeń systemów FMS kończy się porażką? Bariery cyfryzacji rolnictwa

Systemy zarządzania gospodarstwem rolnym (FMS – Farm Management Systems) są od lat wskazywane jako fundament rolnictwa precyzyjnego, rolnictwa 4.0 i rolnictwa 5.0. Mimo to ich realna adopcja w gospodarstwach postępuje znacznie wolniej, niż zakładały strategie cyfryzacji rolnictwa. Artykuł pokazuje, gdzie dokładnie leżą bariery, jak wygląda proces wdrożenia FMS w praktyce oraz czego rolnicy faktycznie oczekują od takich systemów – na podstawie badań naukowych, raportów i relacji naszych użytkowników, którzy dzielą się z nami swoimi spostrzeżeniami i sugestiami.

Najważniejsze fakty

• Według badań adopcji narzędzi cyfrowych w rolnictwie, od 30 do 50% wdrożeń FMS jest porzucanych lub używanych jedynie częściowo.
• Główne bariery to złożoność systemów, brak interoperacyjności danych oraz niski zwrot z inwestycji w krótkim okresie.
• Rolnicy akceptują FMS wtedy, gdy upraszcza codzienną pracę, a nie tylko generuje raporty.
• Skuteczne wdrożenie FMS to proces organizacyjny, nie tylko instalacja oprogramowania.
• Wdrożenie systemu do zarządzania gospodarstwem rolnym to również zmiana nawyków, sposobu pracy.

Zarządzaj gospodarstwem w FarmPortal

Załóż bezpłatne konto

Zarejestruj się

1. Czym jest FMS – definicja operacyjna

FMS (Farm Management System) to system informatyczny służący do:

• gromadzenia danych o polach, uprawach, zabiegach i kosztach,
• integrowania danych z maszyn, czujników i badań,
• wspierania planowania, wykonania i dokumentacji produkcji rolniczej.

Ważne rozróżnienie:
FMS nie jest „elektronicznym notesem”. W założeniu ma być warstwą decyzyjną gospodarstwa.

2. Jak wygląda proces wdrażania FMS w gospodarstwie w praktyce

Badania wdrożeń systemów cyfrowych w rolnictwie pokazują powtarzalny schemat, na którym również opierają się wdrożenia FarmPortal czy całej platformy FarmCloud. Również z doświadczenia, możemy powiedzieć, że są 4 główne etapy.

2.1 Etap 1 – decyzja (często wymuszona)

Najczęstsze powody rozpoczęcia wdrożenia:

• wymagania administracyjne lub kontraktowe,
• doradca, firma nawozowa lub przetwórca,
• potrzeba „lepszej kontroli” kosztów (to najlepszy, świadomy powód)
• wprowadzanie regulacje

Problem: decyzja rzadko wynika z jasno zdefiniowanego celu operacyjnego.

2.2 Etap 2 – pierwsze dane

Rolnik zaczyna wprowadzać:

• pola i uprawy,
• zabiegi,
• czasem koszty.

W tym momencie pojawia się pierwsze rozczarowanie – system „wymaga dużo klikania”, a korzyści są odłożone w czasie.

2.3 Etap 3 – spadek zaangażowania

Według badań nad adopcją FMS:

• po 3–6 miesiącach aktywność użytkowników wyraźnie spada,
• system jest używany wybiórczo (np. tylko ewidencja zabiegów, sprawdzanie pogody, tras przejazdów),
• dane stają się niekompletne.

To najczęstszy moment porzucenia wdrożenia.

2.4 Etap 4 – albo integracja, albo porzucenie

Systemy, które:

• integrują dane z maszyn i czujników,
• automatyzują część pracy,
• dają szybki feedback (alerty, rekomendacje),

mają istotnie wyższą retencję użytkowników.

3. Główne problemy we wdrażaniu FMS – co mówią badania

3.1 Zbyt duża złożoność systemów

Przeglądy literatury o FMIS/FMS pokazują, że nadmiar funkcji i „ciężkie” procesy wprowadzania danych są jednymi z najczęściej raportowanych przeszkód.

Relacje rolników (w badaniach jakościowych i przeglądach):

„System jest dobry, ale na papierze. W sezonie nie mam czasu na uzupełnianie wszystkiego.”

3.2 Brak interoperacyjności danych

Jedna z najczęściej cytowanych barier:

• dane z maszyn, czujników i laboratoriów są w różnych formatach,
• import/eksport jest ręczny lub zawodny,
• rolnik staje się „integratorem danych”.

Raporty o cyfryzacji rolnictwa wskazują interoperacyjność jako warunek dalszej automatyzacji i ograniczenia „data bottlenecks”.

3.3 Niski lub opóźniony zwrot z inwestycji

Analizy adopcji systemów zarządzania na poziomie gospodarstwa pokazują, że:

• korzyści pojawiają się po czasie,
• pierwszy okres to koszt nauki i porządkowania danych,
• bez integracji z decyzjami (np. nawożenie, nawadnianie) ROI jest słabo widoczne.

3.4 Brak dopasowania do realnych procesów

W badaniach o akceptacji technologii rolniczych (TAM/UTAUT i pokrewne) powtarza się, że adopcja spada, gdy rozwiązanie nie pasuje do rytmu pracy i kontekstu gospodarstwa.

To powoduje obchodzenie systemu lub jego częściowe użycie.

4. Dlaczego adaptacja FMS postępuje wolno – perspektywa naukowa

Badania nad adopcją technologii w rolnictwie (m.in. Technology Acceptance Model, UTAUT i przeglądy barier) – w kontekście cyfryzacji i Rolnictwa 4.0 oraz 5.0 – wskazują cztery kluczowe czynniki:

1. Postrzegana użyteczność – czy system realnie pomaga tu i teraz.
2. Łatwość użycia – czy da się go obsługiwać w sezonie.
3. Zaufanie do danych – czy rekomendacje są zrozumiałe.
4. Wsparcie wdrożeniowe – czy użytkownik nie zostaje sam.

W rolnictwie te czynniki są silniejsze niż w innych branżach, bo błąd kosztuje sezon produkcyjny.

5. Na co rolnicy narzekają, a co lubią – syntetyczne zestawienie

Najczęstsze skargi:

• „Za dużo ręcznego wprowadzania danych”
• „Za skomplikowane raporty”
• „Brak integracji z maszynami”
• „System jest dobry dla urzędów, nie dla mnie”

Najczęściej doceniane elementy:

• automatyczne zbieranie danych,
• alerty (pogoda, przymrozki, okna zabiegowe),
• mapy i wizualizacje zamiast tabel,
• jedno miejsce zamiast wielu aplikacji.

6. Co powinien zawierać dobry FMS – wnioski z badań i praktyki

6.1 Funkcje absolutnie podstawowe

1. Prosty rejestr pól i upraw.
2. Szybkie rejestrowanie zabiegów.
3. Historia działań i zmian.

6.2 Funkcje podnoszące adopcję

1. Integracja danych z maszyn i sensorów.
2. Automatyczne alerty i przypomnienia.
3. Wizualizacja danych (mapy, osie czasu).

6.3 Funkcje decyzyjne (kluczowe)

1. Powiązanie danych z zaleceniami.
2. Porównanie plan vs wykonanie.
3. Uczenie się na danych historycznych.

Badania wskazują, że FMS bez warstwy decyzyjnej jest traktowany jak koszt, a nie narzędzie produkcyjne.

7. Case-based insight – co działa najlepiej

Analizy wdrożeń pokazują, że najlepiej adoptowane są systemy:

• wdrażane etapami (nie „wszystko naraz”),
• zaczynające od jednego realnego problemu (np. przymrozki, nawożenie),
• oferujące szybki feedback (alert, rekomendacja, oszczędność).

8. Key takeaways

1. Wdrożenie FMS to proces organizacyjny, nie tylko technologiczny.
2. Główne bariery to złożoność, brak integracji i opóźnione korzyści.
3. Rolnicy akceptują systemy, które oszczędzają czas, a nie tylko dokumentują.
4. Integracja danych i automatyzacja są kluczem do adopcji.
5. FMS musi wspierać decyzje, inaczej pozostaje „cyfrowym segregatorem”.
6. FarmPortal minimalizuje barierę „złożoności”, stawiając na automatyzację danych z maszyn, pobieranie danych z zewnętrznych źródeł jak geoportal, eWniosek z ARiMR, import plików i integrację informacji w jednym miejscu.

FAQ

Dlaczego rolnicy nie chcą korzystać z FMS?
Najczęściej dlatego, że systemy są zbyt skomplikowane i nie dają szybkich korzyści operacyjnych.

Czy FMS opłaca się w mniejszych gospodarstwach?
Tak, pod warunkiem prostego wdrożenia i automatyzacji danych. Skala nie jest głównym ograniczeniem.

Co jest największym błędem przy wdrożeniu FMS?
Próba wdrożenia wszystkich funkcji naraz, bez jasno określonego celu.

Jak zwiększyć szanse powodzenia wdrożenia?
Zacząć od jednego problemu, zautomatyzować dane i stopniowo rozszerzać zakres.

Źródła

1. Tummers, J. et al. (2019). Obstacles and features of Farm Management Information Systems: A systematic literature review. Computers and Electronics in Agriculture.
2. Giua, C. et al. (2021). Management information system adoption at the farm level (przegląd literatury). British Food Journal.
3. Dibbern, T. et al. (2024). Drivers and barriers to the adoption of Digital Agriculture (przegląd czynników).
4. Farm Foundation (2021). Data Interoperability in Agriculture (raport o barierach interoperacyjności).
5. JRC / European Commission (nowsze opracowania). The state of digitalisation in EU agriculture (wątek interoperacyjności i ograniczeń wdrożeń).
6. Cimino, A. et al. (2024). Badania intencji adopcji platform cyfrowych u małych rolników w oparciu o UTAUT (kontekst „łatwości użycia” i „użyteczności”).
7. Gouroubera, M.W. (2026). Meta-analiza adopcji technologii cyfrowych w rolnictwie w ramach TAM (czynniki: użyteczność, łatwość, kontekst).

Autor: Zespół FarmPortal – systemy zarządzania gospodarstwem rolnym i integracja danych w praktyce.